Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã tạo ra những tác động rõ rệt đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Kể từ khi các cuộc tấn công nhằm vào Iran diễn ra vào ngày 28/2, giá xăng tại nhiều quốc gia đã tăng mạnh, khiến người tiêu dùng trên toàn thế giới phải đối mặt với chi phí nhiên liệu cao hơn.
Tại Mỹ, giá xăng đã tăng đáng kể chỉ trong thời gian ngắn. Theo dữ liệu từ AAA Fuel Prices – hệ thống theo dõi giá nhiên liệu bán lẻ của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình tại Mỹ tăng từ 2,9 USD/gallon vào tháng 2 lên khoảng 3,5 USD/gallon, tương đương mức tăng gần 20%
Do giá xăng tại Mỹ được quyết định theo từng bang, mức giá có sự chênh lệch đáng kể giữa các khu vực. Một số bang đã ghi nhận giá xăng vượt 4 USD/gallon, trong khi tại California, giá xăng đã vượt mốc 5 USD/gallon – mức cao nhất trong hơn hai năm.
Theo dữ liệu từ nền tảng Global Petrol Prices, ít nhất 85 quốc gia đã ghi nhận giá xăng tăng kể từ khi bùng nổ chiến sự tại Iran. Con số này có thể tiếp tục tăng trong thời gian tới, bởi nhiều quốc gia chỉ điều chỉnh giá nhiên liệu theo chu kỳ hàng tháng.
Trong số các quốc gia chịu tác động mạnh nhất, Campuchia ghi nhận mức tăng giá xăng cao nhất, gần 68%, từ 1,11 USD/lít xăng RON95 vào ngày 23/2 lên 1,32 USD/lít vào ngày 11/3. Việt Nam đứng thứ 2 với mức tăng gần 50%, trong khi Nigeria tăng hơn 35%, Lào tăng gần 33% và Canada tăng hơn 28%.
Việt Nam xếp thứ 2 trong nhóm giá xăng tăng mạnh nhất sau chiến sự Mỹ - Iran
Châu Á được xem là khu vực chịu tác động lớn nhất từ biến động giá năng lượng, do phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu và khí đốt vận chuyển qua eo biển Hormuz. Tuyến hàng hải chiến lược này nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và là con đường xuất khẩu chính của các quốc gia sản xuất dầu trong khu vực.
Nhật Bản và Hàn Quốc là hai quốc gia đặc biệt dễ bị ảnh hưởng, khi lần lượt nhập khẩu khoảng 95% và 70% nguồn dầu từ khu vực Vịnh. Trước tình hình giá năng lượng tăng mạnh, cả hai nước đã triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm ổn định thị trường. Nhật Bản đã yêu cầu các kho dự trữ dầu chuẩn bị khả năng xả kho chiến lược, trong khi Hàn Quốc lần đầu tiên trong 30 năm áp dụng trần giá đối với xăng và dầu diesel.
Tại Nam Á, tác động của cuộc khủng hoảng năng lượng được đánh giá nghiêm trọng hơn do nhiều quốc gia có nguồn dự trữ hạn chế và khả năng tài chính yếu hơn. Bangladesh đã yêu cầu đóng cửa toàn bộ các trường đại học nhằm tiết kiệm năng lượng, trong khi Pakistan áp dụng tuần làm việc bốn ngày đối với cơ quan nhà nước, đóng cửa trường học và khuyến khích làm việc từ xa để giảm tiêu thụ nhiên liệu.
Ở châu Âu, các bộ trưởng tài chính của Nhóm G7 đã tổ chức cuộc họp khẩn nhằm thảo luận về tình trạng giá năng lượng leo thang. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thậm chí đề xuất khả năng giải phóng 20–30% nguồn dự trữ dầu chiến lược nhằm giảm áp lực chi phí cho người tiêu dùng.
Giới chuyên gia cảnh báo rằng giá dầu tăng không chỉ ảnh hưởng đến chi phí nhiên liệu mà còn có thể kéo theo giá lương thực tăng cao. Năng lượng đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, từ sản xuất phân bón, canh tác nông nghiệp cho đến vận chuyển hàng hóa.
Theo nhà kinh tế David McWilliams, vận tải chính là “mạch máu của nền kinh tế toàn cầu”, bởi mọi hoạt động logistics và chuỗi cung ứng đều phụ thuộc vào năng lượng.
Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia lo ngại nguy cơ xảy ra tình trạng lạm phát đình trệ – khi lạm phát tăng cao trong khi tăng trưởng kinh tế chậm lại và thất nghiệp gia tăng. Lịch sử cho thấy các cú sốc dầu mỏ lớn vào các năm 1973, 1978 và 2008 đều từng dẫn tới suy thoái kinh tế toàn cầu.
Đối với các quốc gia có thu nhập thấp, nơi người dân phải dành phần lớn thu nhập cho thực phẩm và phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu ngũ cốc cũng như phân bón, giá dầu tăng cao có thể nhanh chóng dẫn tới nguy cơ thiếu hụt lương thực trong thời gian tới.
Tại Mỹ, giá xăng đã tăng đáng kể chỉ trong thời gian ngắn. Theo dữ liệu từ AAA Fuel Prices – hệ thống theo dõi giá nhiên liệu bán lẻ của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình tại Mỹ tăng từ 2,9 USD/gallon vào tháng 2 lên khoảng 3,5 USD/gallon, tương đương mức tăng gần 20%
Do giá xăng tại Mỹ được quyết định theo từng bang, mức giá có sự chênh lệch đáng kể giữa các khu vực. Một số bang đã ghi nhận giá xăng vượt 4 USD/gallon, trong khi tại California, giá xăng đã vượt mốc 5 USD/gallon – mức cao nhất trong hơn hai năm.
Theo dữ liệu từ nền tảng Global Petrol Prices, ít nhất 85 quốc gia đã ghi nhận giá xăng tăng kể từ khi bùng nổ chiến sự tại Iran. Con số này có thể tiếp tục tăng trong thời gian tới, bởi nhiều quốc gia chỉ điều chỉnh giá nhiên liệu theo chu kỳ hàng tháng.
Trong số các quốc gia chịu tác động mạnh nhất, Campuchia ghi nhận mức tăng giá xăng cao nhất, gần 68%, từ 1,11 USD/lít xăng RON95 vào ngày 23/2 lên 1,32 USD/lít vào ngày 11/3. Việt Nam đứng thứ 2 với mức tăng gần 50%, trong khi Nigeria tăng hơn 35%, Lào tăng gần 33% và Canada tăng hơn 28%.
Việt Nam xếp thứ 2 trong nhóm giá xăng tăng mạnh nhất sau chiến sự Mỹ - Iran
Châu Á được xem là khu vực chịu tác động lớn nhất từ biến động giá năng lượng, do phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu và khí đốt vận chuyển qua eo biển Hormuz. Tuyến hàng hải chiến lược này nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và là con đường xuất khẩu chính của các quốc gia sản xuất dầu trong khu vực.
Nhật Bản và Hàn Quốc là hai quốc gia đặc biệt dễ bị ảnh hưởng, khi lần lượt nhập khẩu khoảng 95% và 70% nguồn dầu từ khu vực Vịnh. Trước tình hình giá năng lượng tăng mạnh, cả hai nước đã triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm ổn định thị trường. Nhật Bản đã yêu cầu các kho dự trữ dầu chuẩn bị khả năng xả kho chiến lược, trong khi Hàn Quốc lần đầu tiên trong 30 năm áp dụng trần giá đối với xăng và dầu diesel.
Tại Nam Á, tác động của cuộc khủng hoảng năng lượng được đánh giá nghiêm trọng hơn do nhiều quốc gia có nguồn dự trữ hạn chế và khả năng tài chính yếu hơn. Bangladesh đã yêu cầu đóng cửa toàn bộ các trường đại học nhằm tiết kiệm năng lượng, trong khi Pakistan áp dụng tuần làm việc bốn ngày đối với cơ quan nhà nước, đóng cửa trường học và khuyến khích làm việc từ xa để giảm tiêu thụ nhiên liệu.
Ở châu Âu, các bộ trưởng tài chính của Nhóm G7 đã tổ chức cuộc họp khẩn nhằm thảo luận về tình trạng giá năng lượng leo thang. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thậm chí đề xuất khả năng giải phóng 20–30% nguồn dự trữ dầu chiến lược nhằm giảm áp lực chi phí cho người tiêu dùng.
Giới chuyên gia cảnh báo rằng giá dầu tăng không chỉ ảnh hưởng đến chi phí nhiên liệu mà còn có thể kéo theo giá lương thực tăng cao. Năng lượng đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, từ sản xuất phân bón, canh tác nông nghiệp cho đến vận chuyển hàng hóa.
Theo nhà kinh tế David McWilliams, vận tải chính là “mạch máu của nền kinh tế toàn cầu”, bởi mọi hoạt động logistics và chuỗi cung ứng đều phụ thuộc vào năng lượng.
Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia lo ngại nguy cơ xảy ra tình trạng lạm phát đình trệ – khi lạm phát tăng cao trong khi tăng trưởng kinh tế chậm lại và thất nghiệp gia tăng. Lịch sử cho thấy các cú sốc dầu mỏ lớn vào các năm 1973, 1978 và 2008 đều từng dẫn tới suy thoái kinh tế toàn cầu.
Đối với các quốc gia có thu nhập thấp, nơi người dân phải dành phần lớn thu nhập cho thực phẩm và phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu ngũ cốc cũng như phân bón, giá dầu tăng cao có thể nhanh chóng dẫn tới nguy cơ thiếu hụt lương thực trong thời gian tới.